Đây là bài sửa một khoảng trống trong hình dung phổ biến, và nó đáng sửa vì phần lớn những gì bạn thực sự nhìn thấy khi tới Hy Lạp không thuộc thời cổ đại.
Hình dung thông thường nhảy từ đền đài cổ sang làng trắng hiện đại. Giữa hai mốc đó là gần hai nghìn năm, và chúng để lại nhiều dấu vết hơn nhiều so với thời cổ đại.
| Giai đoạn 1 | đế quốc Đông La Mã — khoảng một nghìn năm |
|---|---|
| Giai đoạn 2 | thời kỳ Ottoman — khoảng bốn thế kỷ |
| Giai đoạn 3 | nhà nước hiện đại từ thế kỷ 19 |
| Dấu vết | nhà thờ, kiến trúc, ẩm thực, từ vựng, âm nhạc |
Giai đoạn Đông La Mã
Sau khi đế quốc La Mã chia đôi, phần phía đông tiếp tục tồn tại thêm khoảng một nghìn năm với thủ đô ở nơi ngày nay là Istanbul.
Điểm cần biết: đây là một nhà nước nói tiếng Hy Lạp. Ngôn ngữ hành chính và văn hoá là tiếng Hy Lạp, và cư dân tự gọi mình bằng tên gắn với La Mã chứ không phải "Hy Lạp" theo nghĩa hiện đại.
Đóng góp của giai đoạn này với những gì bạn thấy hôm nay:
- Kiến trúc nhà thờ. Kiểu nhà thờ mái vòm với gạch xen đá mà bạn thấy khắp Hy Lạp là di sản của giai đoạn này, không phải cổ đại
- Tranh thánh và nghệ thuật khảm — một truyền thống nghệ thuật riêng biệt với quy tắc chặt chẽ
- Việc lưu giữ văn bản cổ đại. Đây là đóng góp lớn nhất và ít được nhắc: phần lớn tác phẩm Hy Lạp cổ tới được với chúng ta là nhờ được chép lại trong các tu viện suốt giai đoạn này. Không có công việc chép tay đó thì kho tàng cổ đại đã mất phần lớn
Điểm cuối đáng nhấn: di sản cổ đại mà thế giới ngưỡng mộ tồn tại được nhờ một giai đoạn mà thế giới ít nhắc tới.
Giai đoạn Ottoman
Sau khi đế quốc phía đông sụp đổ, phần lớn vùng đất Hy Lạp nằm dưới đế quốc Ottoman trong khoảng bốn thế kỷ.
Đây là giai đoạn có nhiều lớp và không nên đơn giản hoá. Vài điểm mô tả:
- Hệ thống quản lý theo cộng đồng tôn giáo — các cộng đồng có mức tự quản nhất định trong các vấn đề nội bộ như hôn nhân, thừa kế, giáo dục. Nhà thờ vì vậy giữ vai trò không chỉ tôn giáo mà cả tổ chức cộng đồng
- Ảnh hưởng sâu tới ẩm thực — bàn kỹ ở mục ẩm thực, nhưng nhiều món được coi là đặc trưng Hy Lạp có nguồn gốc hoặc tên gọi từ giai đoạn này
- Vay mượn từ vựng đáng kể vào tiếng Hy Lạp hiện đại
- Ảnh hưởng tới âm nhạc — hệ thống điệu thức và một số nhạc cụ
Đây là chủ đề nhạy cảm trong ký ức tập thể ở Hy Lạp, và trang này mô tả các dấu vết văn hoá mà không đi vào đánh giá lịch sử — đó không phải việc của một trang giới thiệu đất nước.
Nhà nước hiện đại
Hy Lạp giành độc lập vào thế kỷ 19 sau một cuộc chiến kéo dài, và lãnh thổ của nhà nước mới ban đầu nhỏ hơn nhiều so với Hy Lạp ngày nay — nó mở rộng dần qua hơn một thế kỷ.
Đây là điều giải thích một đặc điểm mà người mới hay thấy lạ: các vùng khác nhau của Hy Lạp gia nhập nhà nước ở các thời điểm rất khác nhau, và điều đó ảnh hưởng tới bản sắc địa phương như đã bàn ở mục địa lý.
Một sự kiện có ảnh hưởng rất lớn tới xã hội Hy Lạp hiện đại là cuộc trao đổi dân cư quy mô lớn vào đầu thế kỷ 20, khi hàng triệu người phải rời quê hương theo tiêu chí tôn giáo giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ.
Sự kiện này để lại dấu vết sâu: nhiều khu dân cư và cả thành phố được lập bởi người tới trong đợt đó, và ẩm thực, âm nhạc, phương ngữ của họ trở thành một phần lớn của văn hoá Hy Lạp hiện đại.
Vì sao khoảng trống này tồn tại trong hình dung
Có một lý do đáng suy nghĩ.
Khi nhà nước Hy Lạp hiện đại hình thành, việc xây dựng bản sắc dân tộc gắn mạnh với nối lại với thời cổ đại — vì đó là giai đoạn được châu Âu đương thời ngưỡng mộ và là cơ sở cho tính chính danh.
Hệ quả là các giai đoạn ở giữa ít được nhấn mạnh trong tự sự chính thức, và điều đó ảnh hưởng tới cả cách du lịch giới thiệu đất nước này ra bên ngoài.
Đây là một hiện tượng chung: mọi nhà nước hiện đại đều chọn nhấn mạnh một số phần trong quá khứ của mình hơn các phần khác. Biết điều đó giúp đọc mọi tự sự dân tộc — kể cả của nước mình — với con mắt đầy đủ hơn.
Nhìn cho ra khi đi
- Nhà thờ nhỏ mái vòm gạch có ở khắp nơi — đó là kiến trúc Đông La Mã, thường cả nghìn năm tuổi và vẫn đang được dùng
- Các khu phố cổ ở nhiều thành phố có bố cục và kiến trúc từ giai đoạn Ottoman
- Tên món ăn — nhiều tên có gốc không phải Hy Lạp, và đó là dấu vết trực tiếp
- Bảo tàng Đông La Mã có ở các thành phố lớn và thường vắng khách hơn nhiều so với bảo tàng cổ đại — nhưng cho một bức tranh mà bảo tàng kia không có
Câu hỏi thường gặp
Giữa cổ đại và hiện đại có những giai đoạn nào?
Đế quốc Đông La Mã khoảng một nghìn năm, rồi thời kỳ Ottoman khoảng bốn thế kỷ, trước khi nhà nước hiện đại hình thành từ thế kỷ 19.
Đóng góp lớn nhất của giai đoạn Đông La Mã là gì?
Việc lưu giữ văn bản cổ đại — phần lớn tác phẩm Hy Lạp cổ tới được với chúng ta là nhờ được chép lại trong các tu viện suốt giai đoạn đó.
Vì sao các giai đoạn giữa ít được nhắc tới?
Vì khi nhà nước hiện đại hình thành, việc xây bản sắc dân tộc gắn mạnh với nối lại thời cổ đại, nên các giai đoạn giữa ít được nhấn mạnh trong tự sự chính thức.
Nhìn thấy dấu vết các giai đoạn đó ở đâu?
Nhà thờ nhỏ mái vòm gạch có khắp nơi là kiến trúc Đông La Mã; các khu phố cổ nhiều thành phố có bố cục từ giai đoạn Ottoman; và nhiều tên món ăn có gốc không phải Hy Lạp.
